Nieuwsberichten Antes

Componence Asset List

02 oktober 2020

200x200+stenen.png

Van 1 t/m 8 oktober is het de landelijke week tegen eenzaamheid. Dat woord 'eenzaamheid' hebben we veel gehoord in deze coronaperiode. Sylvie de Kubber, geestelijk verzorger van Antes, stelde zich de vraag wat 'eenzaamheid' eigenlijk is en wat het voor je kan betekenen. Lees haar verhaal.

 

Maart 2020. Het is het begin van de lockdown. Iedereen zit plotseling thuis en kan niet meer naar zijn gebruikelijke hobby of club. Er wordt veel gesproken over eenzaamheid.
Er ontstaan allerlei initiatieven tegen eenzaamheid in onze samenleving. Er worden kaartjes gestuurd naar ouderen. Vlaggen worden voor het raam gehangen met steunende uitspraken. Via digitale wegen wordt steun en inspiratie gedeeld tegen eenzaamheid. In Italië staat iedereen elke avond om 6 uur op zijn balkon om muziek te maken of naar elkaar te zwaaien.

En nu? Nu zijn we een half jaar verder. Het is stiller geworden vind ik. Er worden minder ansichtkaarten verzonden. Er is minder aandacht voor eenzaamheid.
Deze week willen we daar verandering in brengen: van 1 tot 8 oktober is het de Week van de Eenzaamheid. Meerdere gemeentes organiseren allerlei acties, waaronder spontane gesprekjes met gratis koffie op treinstations.

Helpt dat tegen eenzaamheid?, vraag ik me dan af. Voel ik me minder eenzaam als ik kort met een vreemde praat? Of kan ik me dan juist ook eenzamer voelen? Kan ik iemand eigenlijk helpen die eenzaam is? Zit diegene wel te wachten op mij? Of op iemand anders? Of is eenzaamheid nu eenmaal een menselijke staat van zijn? Wat is eenzaamheid eigenlijk?

Sociale eenzaamheid

Iedereen kent het gevoel van eenzaamheid. Eenzaamheid wordt gedefinieerd als: je niet verbonden voelen. Ik denk zelf aan het onheilspellende gevoel dat ik had toen ik net was verhuisd naar Rotterdam, in februari dit jaar. Ik kende daar nog niemand en toen kwam de lockdown. Alleen in een vreemd huis en in een stad waar niks te doen was, waar zelfs alle cafés dicht waren. Mijn vrienden en familie waren ver weg en ik kon ze ook niet opzoeken. Daarvoor moest ik met de trein en die werd toen nog alleen gebruikt voor werkverkeer.
Eenzaam, afgesloten, onbereikbaar, ver weg. Het meest lastige vind ik dat als ik dan iets mee maak dat ik het niet kan delen. Dat je iets ziet of voelt of ervaart en dat je het niet kan delen met iemand. Dat de dag gewoon voorbij gaat zonder dat iemand weet waar ik was of hoe ik me voelde. Iets delen op social media helpt dan (bijna) niet.
Toch kan ik me ook troosten met de gedachte: er zijn tenminste mensen die ik kan missen. Er zijn mensen die misschien feitelijk eenzamer zijn, die misschien helaas beter weten wat het is, eenzaamheid.

Dat gaat over sociale eenzaamheid, waar bijna iedereen in tijden van corona mee van doen had. Door fenomenen als individualisering en verstedelijking worden we eenzamer, blijkt uit onderzoek. Er zijn steeds meer een-persoons-huishoudens en er wordt soms gesproken dat eenzaamheid ‘doodsoorzaak’ nummer 1 is. Doodgaan van de eenzaamheid, dat klinkt verdrietig.

Existentiële eenzaamheid

Er wordt naast sociale eenzaamheid ook gesproken van existentiële eenzaamheid. Existentieel betekent dat het gaat ‘over het bestaan’ of ‘over het leven’. Existentiële eenzaamheid heeft te maken met zingeving. Het gaat over een verloren en zwervend gevoel, een gevoel van zinloosheid, geen eigen plek of rol hebben in het leven. Dat gevoel kan aanhouden ook als je omgeven bent door mensen. Dan ben je niet alleen, maar wel eenzaam. Die existentiële eenzaamheid gaat diep: ze zeggen wel eens: “je komt alleen en je gaat alleen”.
Er wordt door sommige denkers gezegd dat die existentiële eenzaamheid komt door de dood. De existentialistische filosoof Sartre bijvoorbeeld schetst de mens als ‘ten diepste een eenzaam wezen’. Dat eenzaamheid en de dood ons lot zijn en dat we ons leven wanhopig op zoek zijn naar verbinding en ontkenning van dat lot. Dat je je hoe dan ook eenzaam blijft voelen omdat je uiteindelijk alleen ‘gaat’. Best grimmig.

Kortom,  we hebben het hier over twee soorten eenzaamheid:
De sociale eenzaamheid, die er nu meer is door corona en de moderne tijd.
En we hebben de existentiële eenzaamheid, die voortkomt uit de sterfelijke menselijke conditie.

Existentiële verbondenheid

Als tegenwicht kun je ook denken aan existentiële verbondenheid: “je komt samen en je gaat samen”. Je wordt namelijk geboren uit de samenvoeging van twee mensen, daarna word je opgevoed en opgeleid om samen met anderen te leven en te leren. Je hebt anderen mensen nodig om te kunnen bestaan. Je hebt andere mensen nodig om te groeien. Zelfs als je besluit om iedereen vanaf nu te negeren en je helemaal af te sluiten, merken andere mensen dat: dus je bent verbonden. Mensen overlijden in een kring van mensen, er is vaak wel iemand om je hand vast te houden. Er is geen bestaan dat niet een ander bestaan aanraakt, zei de schrijver Jeroen Brouwers.

Eenzaamheid kan worden gezien als een belangrijke plek waar je af en toe op bezoek moet gaan, maar waar je niet onvrijwillig lang zou moeten blijven. Lees dat nog maar eens.
Zo wordt het vaak gezien door bijvoorbeeld kunstenaars, schrijvers en monniken. Die zoeken eenzaamheid actief op zodat ze dan beter verbonden zijn met hun creativiteit of spiritualiteit. In eenzaamheid worden de meest geniale ideeën bedacht. De schrijver, Aldous Huxley bijvoorbeeld sprak van een religie van eenzaamheid waarnaar hij af en toe terug moest keren. Ook de filosoof en essayist Michel de Montaigne spreekt in een essay over het belang van eenzaamheid:  

Het doel nu van de eenzaamheid is denk ik altijd hetzelfde: rustiger en meer op je gemak te leven. […]

We moeten zo mogelijk een vrouw, kinderen, bezittingen en bovenal een goede gezondheid, maar ons daar niet zo aan hechten dat ons geluk ervan afhangt. We moeten nog een achterkamertje voor onszelf apart houden dat helemaal van ons is en helemaal vrij, waarin we onze ware vrijheid en vooral onze afzondering en eenzaamheid huisvesten. In deze ruimte moeten we dagelijks het gesprek met onszelf aangaan, zo privé, dat geen enkele relatie of omgang met de buitenwereld dit kan verstoren. Daar moeten we praten en lachen alsof wij geen vrouw, kinderen en bezittingen, geen personeel en bedienden hebben, zodat als wij ze op een gegeven moment kwijtraken, het niet nieuw voor ons is het zonder hen te moeten stellen.

Wij hebben een geest die tot zichzelf kan inkeren en zichzelf gezelschap kan houden, zij heeft flink wat te bestormen en te verdedigen, te geven en te nemen. Wij hoeven niet bang te zijn dat wij in deze eenzaamheid vergaan van verveling omdat we niets om handen hebben. ’‘Wees in eenzaamheid een wereld voor jezelf.’

Eenzaamheid is dan een oefening om los te laten en goed na te denken. Er kunnen bijzondere ideeën en gedachtes geboren worden in eenzaamheid, maar ze krijgen pas waarde op het moment dat we ze ook weer kunnen delen met anderen. Zowel existentiële verbondenheid als existentiële eenzaamheid zijn inherent deel van het bestaan. Ze horen erbij.

Aangezien we allemaal het gevoel van eenzaamheid kennen, wil ik je bij deze uitnodigen om er eerlijk over te zijn. Het is niet gek om je eenzaam te voelen, vraag hulp, gezelschap. Het delen van eenzaamheid maakt vaak minder eenzaam, hoe lastig het ook is. Iets doen voor anderen helpt ook, de natuur ingaan helpt ook.

Afsluitend heb ik drie vragen waar je even bij stil kunt staan:

Welke dingen doe je graag alleen?
•    
•    

Welke dingen doe je graag samen?
•    
•    

Wat kun je aankomende week doen om je vaker verbonden te voelen?
Aankomende week ga ik …..